Ενημέρωση  »   Άρθρα   »  [arcl-0006]

Γενετική μηχανική: δυνατότητες και προβληματισμοί

   Ενα από τα ''ηχηρότερα'' νέα που ακούσαμε πρόσφατα -τον Ιούνιο του 2000- ήταν εκείνο που αναφερόταν στη χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος από την εταιρεία βιοτεχνολογίας Celera Genomics και του περίφημου Προγράμματος για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα. Ηταν μια είδηση που έκανε πραγματικά το γύρο του κόσμου.
   Με την απομόνωση του DNA από τον Oswald. T. Avery  (1944), η πληροφορία για το γενετικό υλικό κάνει τα πρώτα της βήματα. Οι γενετιστές 56 χρόνια μετά φτάνουν στο σημείο της υπερβολικής θριαμβολογίας σε ό,τι αφορά τις δυνατότητες της επιστήμης τους.


   Ο βομβαρδισμός με πληροφορίες σχετικά με τις πρόσφατες ανακαλύψεις της γενετικής μηχανικής πολλές φορές δεν μπορεί να ελεγχθεί από το μέσο πολίτη. Ακούμε για γονίδια υπεύθυνα για την εμφάνιση κληρονομικών παθήσεων, για την εμφάνιση και εξέλιξη του καρκίνου, γονίδια που έχουν σχέση με την παχυσαρκία, με την εκδήλωση βίαιης συμπεριφοράς, με τον καθορισμό της ανθρώπινης ευφυΐας κ.ά.

   Η καταγραφή ομάδων γονιδίων, διαφοροποιήσεων, μεταλλάξεών τους και η σχέση τους με ασθένειες άγνωστων μέχρι τώρα αιτιών, θα αλλάξει ριζικά την ιατρική του 21ου αιώνα. Μεγάλη είναι η ελπίδα όσον αφορά την πρόοδο στον τομέα της διάγνωσης, τον καθορισμό παραμέτρων που έχουν σχέση με την προδιάθεση ασθενειών, τη θεραπεία ανίατων ασθενειών όπως ο καρκίνος, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η νόσος του Alzheimer. Η αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος θα δώσει πολλές πληροφορίες για τα γονίδια, οι οποίες θα αποτελέσουν εργαλείο για τη γονιδιακή θεραπεία, που στοχεύει στην αντικατάσταση των ελαττωματικών γονιδίων.
 
   Η γενετική υπόσχεται δημιουργία οργάνων ή ιστών που θα ''παράγονται'' στο εργαστήριο από συγκεκριμένες σειρές αρχέγονων κυττάρων μετά από ειδικές βιοχημικές διεργασίες. Τα εν λόγω όργανα θα χρησιμοποιούνται για μεταμοσχεύσεις. Οι γονείς θα μπορούν να επιλέγουν το φύλο του παιδιού τους και θα γνωρίζουν από ποιες αρρώστιες θα προσβληθεί.


   Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι όλα αυτά πιθανά να βρίσκονται μέσα στο πεδίο δυνατοτήτων της επιστήμης και να μην είναι επιστημονική φαντασία, αλλά θα περάσει ένα διάστημα περίπου 20 χρόνων, σύμφωνα με τις προβλέψεις, για να γίνουν πραγματικότητα. Η υλοποίησή τους θα συναντήσει πολλά προβλήματα, δυσκολίες δηλαδή της ίδιας της επιστημονικής κοινότητας στην προσπάθειά της να περάσει από τη θεωρία στην πράξη, αλλά και ηθικά διλήμματα.

   Η δύναμη στα χέρια των επιστημόνων είναι πλέον πολύ μεγάλη και εδώ ακριβώς έγκειται ο κίνδυνος: πώς θα χρησιμοποιηθεί αυτή η τεράστια επιστημονική γνώση; Και από ποιους; Σίγουρα θα υπάρξουν προβλήματα σχετικά με τη διαχείριση της γενετικής πληροφορίας. Αναντίρρητα, οι μεγάλες βιοτεχνολογικές εταιρείες ανά τον κόσμο θα ανταποκριθούν στη νέα πρόκληση. Πολλές θα είναι και οι αντιδράσεις, γιατί η επιστήμη δεν αποτελεί πάντα ιατρικό εργαλείο. Η επέμβαση στο γονιδίωμα ίσως ανατρέψει τις φυσικές ισορροπίες με μη αντιστρεπτές συνέπειες.
   Με κάποιον τρόπο, όμως, θα πρέπει να κινηθεί το νήμα της εξέλιξης με βάση τους νόμους της επιστήμης και όχι τους νόμους του κέρδους των πολυεθνικών εταιρειών.


   Γίνεται φανερό ότι η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος βρίσκει την κοινωνία απροετοίμαστη θεσμικά και ιδεολογικά. Παρά την επαναστατική ανάπτυξη της μοριακής βιολογίας και γενετικής μηχανικής τα τελευταία 20 με 25 χρόνια, δεν έχει δημιουργηθεί το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο για την προστασία του πολίτη και της κοινωνίας. Πώς, για παράδειγμα, θα λυθεί μια διένεξη μεταξύ ενός γενετιστή που αναλαμβάνει να κάνει μια γενετική βελτίωση, βασιζόμενος σε τροποποίηση του DNA, και στο δυσαρεστημένο ''πελάτη'' του; Ποιο θα είναι το νομικό πλαίσιο που θα λύνει τα προβλήματα από τα λάθη της γενετικής; Εχουν ακόμα ακουστεί διάφορα ''σενάρια'' για ανεξέλεγκτη χρήση της γενετικής πληροφορίας, για ρατσιστική αντιμετώπιση ορισμένων ομάδων του πληθυσμού, για έλλειψη σεβασμού απέναντι στην ανθρώπινη φύση. Ολα αυτά δεν είναι απίθανο να συμβούν.
   Είναι αναγκαιότητα, η σύγχρονη κοινωνία να κινητοποιηθεί δυναμικά ώστε να δημιουργήσει το νομικό και ηθικό πλαίσιο που θα βάζει όρια στη νέα γνώση. Θα πρέπει να τοποθετηθεί απέναντι σε θεμελιώδη ερωτήματα που αφορούν τη βιομηχανία του ανασυνδυασμένου DNA, τη σύσταση αρχείου γενετικής, την παρέμβαση στα άδυτα του γενετικού κώδικα για τη διόρθωση γενετικών ανωμαλιών και για προγενετικό έλεγχο καθώς και πολλά άλλα. Αυτά βεβαίως, χωρίς να κατασταλεί η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας.


   Οι επιτυχίες της γενετικής μηχανικής και τα οφέλη που θα προκύψουν, δεν πρέπει να μας οδηγούν σε υπέρμετρο ενθουσιασμό. Για το αν κάθε μας συμπεριφορά είναι γραμμένη στο γενετικό μας κώδικα, θα μας επιτρέψετε να έχουμε τις επιφυλάξεις μας.
   Πιστεύουμε ότι δεν καθορίζονται τα πάντα από τα γονίδιά μας. Τα γονίδια και το περιβάλλον αλληλεπιδρούν με ένα σύνθετο τρόπο που ακόμα δεν έχει πλήρως αποκαλυφθεί. Δεν μπορούμε τόσο εύκολα να αρνηθούμε την επίδραση -θετική ή αρνητική- του κοινωνικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζει ένας άνθρωπος, που θα καθορίσει ίσως την εξυπνάδα του. Κατ΄ αναλογία, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το εργασιακό περιβάλλον, π.χ. ενός εργάτη λιγνιτωρυχείου, που θα είναι πιθανά υπεύθυνο για τη γένεση ενός καρκίνου.
Κάθε είδους υπερβολές θα πρέπει ίσως να μετριαστούν και να συνεκτιμηθεί ο παράγοντας περιβάλλον καθώς και η ιδιαιτερότητα κάθε ανθρώπινης προσωπικότητας.

Περιεχόμενα