Ενημέρωση  »   Άρθρα   »  [arcl-0007]

Νερό: ένα πολύτιμο αγαθό υπό απειλή, σε παγκόσμια κλίμακα

image0007b.jpg (6582 bytes)   Το νερό, απαραίτητο αγαθό για τη ζωή μας, είναι ανισομερώς μοιρασμένο από τη φύση στην επιφάνεια του πλανήτη, τόσο ανάμεσα στους πληθυσμούς όσο και στην κατανομή της χρήσης του ανά τομείς. Το 1999, το πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP) αναφέρει ότι 200 επιστήμονες σε 50 χώρες του κόσμου πιστοποίησαν πως η λειψυδρία θα είναι ένα από τα δύο μεγαλύτερα προβλήματα της νέας χιλιετίας - το άλλο είναι το πρόβλημα της θέρμανσης του πλανήτη.

   Δύο είναι τα σημαντικά προβλήματα που αφορούν το νερό. Το πρώτο από αυτά είναι το πρόβλημα των αποθεμάτων που αδυνατούν να καλύψουν επαρκώς τις ανάγκες, κυρίως του νότιου ημισφαιρίου, και το δεύτερο το πρόβλημα της ποιότητας του νερού, που υποβαθμίζεται. Σήμερα, σε παγκόσμιο επίπεδο, ένας στους τρεις ανθρώπους δεν έχει πρόσβαση σε καθαρό νερό και ένας στους δύο στερείται συνθηκών υγιεινής διαβίωσης.

   Το 97,2% των παγκόσμιων αποθεμάτων νερού βρίσκεται στους ωκεανούς, το 2,15% σε μορφή πάγων και μόνο το 0,07% των αποθεμάτων είναι διαθέσιμο για χρήση - λίμνες, ποτάμια, υπόγεια νερά. ''Αν υποθέταμε ότι ο πλανήτης έχει το μέγεθος πορτοκαλιού, το διαθέσιμο νερό θα είχε το μέγεθος του κεφαλιού μιας καρφίτσας'', σύμφωνα με τον Lothaire Zilliox διευθυντή του ινστιτούτου μηχανικής των ρευστών στο Στρασβούργο.

   Ο υδρολογικός κύκλος του νερού επιτάσσει, για δισεκατομμύρια χρόνια, τη συνεχή μετάβασή του από τους ωκεανούς στην ατμόσφαιρα, από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της γης και πάλι στους ωκεανούς. Αυτός ο αέναος κύκλος περιλαμβάνει 3 φάσεις: εξάτμιση, ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα (βροχή, χιόνι, χαλάζι κ.λπ.), ροή στην επιφάνεια του εδάφους και διείσδυση στο υπέδαφος. Το νερό στον πλανήτη θεωρείται ένας ανανεώσιμος φυσικός πόρος. Ο ορισμός επεκτείνεται και στα επιμέρους υδατικά συστήματα, επιφανειακά και υπόγεια. Παρ΄ όλα αυτά όμως, σε χώρες με έντονη ξηρασία μέσα στο υδρολογικό έτος, τα διαθέσιμα αποθέματα είναι πεπερασμένα και μη ανανεώσιμα, με μηδενική τροφοδοσία και αυξημένη ζήτηση.

   Οι κλιματικές συνθήκες είναι εκείνος ο παράγοντας που κάνει το νερό να είναι ανισομερώς κατανεμημένο στον πλανήτη. 10 χώρες μοιράζονται το 60% των αποθεμάτων του γλυκού νερού, στην κορυφή των οποίων είναι η Βραζιλία, η Ρωσία και η Κίνα. 29 άλλες χώρες, κυρίως της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, βρίσκονται διαρκώς σε καθεστώς έλλειψης νερού. Η ξηρασία σε χώρες της Αφρικής και της Κεντρικής Ασίας είναι ένας βασικός κλιματικός παράγοντας που οδηγεί σε αδυναμία τροφοδότησης των υδάτινων δεξαμενών. Στις χώρες αυτές η εξάτμιση είναι μεγαλύτερη από τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα. Στην Αφρική ανά 1.000 ml βροχής που πέφτει, εξατμίζονται 1.500 ml, κάτι που δεν συμβαίνει, για παράδειγμα, στη νότια Χιλή, λόγω διαφορετικών κλιματικών συνθηκών.

image0007c.gif (4481 bytes)   Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, ο οποίος τα τελευταία εκατό χρόνια έχει τριπλασιαστεί, αποτελεί βασική αιτία για το πρόβλημα των αποθεμάτων του νερού, αφού έχουν μεγαλώσει οι ανάγκες. Επίσης, η βελτίωση του επιπέδου ζωής, η έντονη εξάπλωση των πόλεων, η μεγάλη ανάπτυξη της βιομηχανίας και της γεωργίας έχουν ως αποτέλεσμα αυξημένες απαιτήσεις για νερό. Συγκεκριμένα, η κατανομή της χρήσης νερού ανά τομείς παγκοσμίως έχει ως εξής: η γεωργία καταναλώνει το 70%, η βιομηχανία το 20% και μόνο 10% προορίζεται για οικιακή κατανάλωση. Ανισομερής είναι και η κατανάλωση νερού από τους κατοίκους του πλανήτη. Ενας Αμερικανός καταναλώνει 700 λίτρα ημερησίως, ένας Ευρωπαίος 200, ένας Ισραηλινός 260, ένας Παλαιστίνιος 70, ένας Αφρικανός 30 και ένας κάτοικος της Αϊτής 20.

   Σε περιοχές όπου λίμνες και ποτάμια εκτείνονται σε περισσότερες από μία χώρες, κυριαρχούν έντονοι τοπικοί ανταγωνισμοί, πραγματικοί ''πόλεμοι νερού''. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα ποτάμια Νείλος, Νίγηρας, Ζαμβέζης, Τίγρης, Ευφράτης, Γάγγης, Ινδός και άλλα. Το νερό του Νείλου διεκδικούν η Αιθιοπία, η Αίγυπτος και το Σουδάν, χώρες τις οποίες διασχίζει. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Εθνη, το 1991 το Κάιρο ήταν έτοιμο να χρησιμοποιήσει βία για να προστατέψει την πρόσβασή του στα νερά του Νείλου. Η διεκδίκηση των νερών του ποταμού Ινδού είναι μια από τις αιτίες των διενέξεων μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν. Αν ο πληθυσμός σε αυτές τις χώρες συνεχίσει να αυξάνεται, οι ανταγωνισμοί για το νερό θα ενταθούν.

   Ενα σημαντικό πρόβλημα που επηρεάζει την επάρκεια των αποθεμάτων, είναι η κακοδιαχείριση του νερού. Συχνά, η άρδευση γίνεται σε βάρος του νερού που προορίζεται για πόσιμο. Επίσης, πολλές φορές, κατά την άρδευση σπαταλούνται μεγάλες ποσότητες νερού λόγω απωλειών και λόγω εξάτμισης.
Συνδυασμένες χρήσεις νερού όπως για παράδειγμα παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το χειμώνα και άρδευση ή ύδρευση σε περιόδους ξηρασίας μέσα στο υδρολογικό έτος, όπως το καλοκαίρι, συνιστώνται για την καλύτερη διαχείριση των αποθεμάτων νερού.
   Οι μεγάλες απαιτήσεις για νερό οδηγούν μερικές φορές σε υπεράντληση των υδροφόρων οριζόντων με αποτέλεσμα την υφαλμύρωσή τους, δηλαδή τη διείσδυση του θαλασσινού νερού στους ορίζοντες με γλυκό νερό.

   Πολύ βασικό πρόβλημα για τις αναπτυγμένες χώρες, κυρίως του βορείου ημισφαιρίου, είναι το πρόβλημα της μόλυνσης του νερού. Ανθρωπογενείς επιβαρύνσεις στους υδάτινους αποδέκτες μπορεί να είναι η γεωργία (λιπάσματα, ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα κ.ά.), η κτηνοτροφία, η βιομηχανία, οι σκουπιδότοποι, τα αποχετευτικά συστήματα, τα νεκροταφεία, η μεταλλευτική δραστηριότητα, τα ραδιενεργά απόβλητα και τα πετρελαιοειδή. Ολες οι παραπάνω δραστηριότητες επιβαρύνουν το περιβάλλον με οργανικούς, χημικούς και τοξικούς ρύπους, με αποτέλεσμα τα επιφανειακά και υπόγεια νερά των χωρών αυτών να είναι έντονα υποβαθμισμένα, με άμεσες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.

   Οπως φαίνεται, τα στατιστικά στοιχεία είναι δυσοίωνα όσον αφορά τα αποθέματα του νερού αλλά και την ποιότητά του. Για τις δύο επόμενες δεκαετίες αναμένεται αύξηση της χρήσης κατά 40%. Στη χειρότερη κατάσταση θα βρεθούν ορισμένες περιοχές της Αφρικής και της Ασίας που θα έχουν να αντιμετωπίσουν εκτός από τη δίψα, πείνα και φτώχεια. Αναφορά που παρουσιάστηκε στο δεύτερο παγκόσμιο forum για το νερό, που έγινε στην Ολλανδία το Μάρτιο, επισημαίνει ότι η σημερινή κρίση θα επιδεινωθεί και θα πλήξει ακόμα εκατομμύρια ανθρώπους αν δεν ληφθούν απαραίτητα μέτρα.

   Η πολυπλοκότητα του προβλήματος, η ανταγωνιστικότητα των χρήσεων, το πεπερασμένο διαθέσιμο υδατικό δυναμικό, η επιδεκτικότητα των υδάτινων όγκων σε μολύνσεις, κάνει απαραίτητο τον προγραμματισμό και την υλοποίηση συνδυασμένης υδατικής διαχείρισης. Πολλές χώρες που αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρό πρόβλημα λειψυδρίας, έχουν στραφεί στις νέες τεχνολογίες που υπόσχονται καθαρό νερό μέσα από διαδικασίες αφαλάτωσης και ανακύκλωσής του. Οι ερευνητές που ασχολούνται με τέτοιες τεχνικές, υποστηρίζουν ότι είναι τεχνικά δυνατό ''οποιοδήποτε νερό'' να γίνει πόσιμο.


Εκθεση του WWF για την κατανάλωση των φυσικών πόρων

   Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι η χώρα που καταναλώνει το μεγαλύτερο ποσοστό φυσικών πόρων, τονίζεται σε έκθεση που παρουσίασε σήμερα στο Χονγκ Κονγκ το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF).

   Αν κάθε ένας από τους έξι δισεκατομμύρια κατοίκους του πλανήτη κατανάλωνε όσα ένας κάτοικος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, θα χρειαζόμασταν ακόμα έξι πλανήτες για να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες μας, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται στην έκθεση του WWF. Στη δεύτερη θέση, από την άποψη κατανάλωσης φυσικών πόρων, βρίσκεται η Σιγκαπούρη και στην τρίτη οι Ηνωμένες Πολιτείες. Το Χονγκ Κονγκ βρίσκεται στην όγδοη θέση του καταλόγου της οργάνωσης.

   Οι αναπτυγμένες χώρες συνήθως σπαταλούν τους φυσικούς πόρους σε βάρος των αναπτυσσόμενων χωρών, όπου τα επίπεδα κατανάλωσης είναι πολύ χαμηλότερα. Η επισήμανση αυτή είναι πολύ ανησυχητική για το μέλλον των επόμενων γενεών στον πλανήτη, όπως επεσήμανε σε δήλωσή του ο Αλεξ Γιάου, διευθυντής του γραφείου του WWF στο Χονγκ Κονγκ.

   Το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση υπολόγισε σε 151 χώρες τη μέση κατά κεφαλή κατανάλωση των φυσικών πόρων, όπως σιτηρά, ξύλο και θαλασσινά, αλλά και την εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα που προέρχεται από την άμεση χρήση φυσικών καυσίμων, για να φτάσει στα προαναφερθέντα συμπεράσματα. Στην έκθεση υπογραμμίζεται πως, τα τελευταία τριάντα χρόνια, υπάρχει σταθερή μείωση των ειδών που ζουν σε 730 δάση, λίμνες και ποτάμια, αλλά και σημαντική μείωση των ειδών που ζουν στους ωκεανούς.


Απαισιόδοξη έκθεση για τους υδάτινους πόρους στην Ελλάδα

image0007a.jpg (7194 bytes)
Αύγουστος 2000 - Λάρισα: Στέρεψαν οι
ταμιευτήρες του θεσσαλικού κάμπου.

© EUROKINISSI

   Επιβεβαιώνεται η τάση συνεχούς μείωσης των υπογείων υδάτινων πόρων στην Ελλάδα, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για το 1999. Την απάντηση αυτή έδωσε ο επίτροπος της ΕΕ Μισέλ Μπαρνιέ, σε ερώτηση του ευρωβουλευτή της Νέας Δημοκρατίας και προέδρου της Επιτροπής Περιφερειακής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Κωστή Χατζηδάκη.

   Ο επίτροπος διευκρινίζει ότι, προς το παρόν, η κοινοτική νομοθεσία στον τομέα των υδάτων καλύπτει μόνο την ποιότητα και όχι την ποσότητά τους, αλλά η κατάσταση μπορεί να αλλάξει μελλοντικά μετά την έγκριση της νέας οδηγίας-πλαισίου για τα θέματα αυτά. Ο κ. Μπαρνιέ αναφέρει, ότι τα αποτελέσματα του τετάρτου και πέμπτου ερευνητικού προγράμματος-πλαισίου αναδεικνύουν ''την πολύ μεγάλη ευαισθησία των εδαφών και των οικοσυστημάτων στο πρόβλημα της ερημοποίησης, επισημαίνουν επίσης τις αρνητικές συνέπειες της υφιστάμενης διαχείρισης των υδάτινων πόρων στην Ελλάδα, καθώς και σε άλλες περιοχές της Μεσογείου και προτείνουν συγκεκριμένα παραδείγματα και συστάσεις για ολοκληρωμένη προσέγγιση των πόρων αυτών''.

   Σε δήλωσή του με αφορμή την απάντηση του επιτρόπου, ο κ. Χατζηδάκης υπογράμμισε τους σοβαρούς κινδύνους που απορρέουν από τη μείωση των υπόγειων υδάτινων πόρων στη χώρα μας. ''Το 30% και πλέον από το σύνολο της καλλιεργήσιμης γης στη χώρα μας έχει χάσει τη γεωργική του παραγωγικότητα εξαιτίας της διαρκούς μείωσης των υδάτινων πόρων και της ακαταλληλότητας του νερού για άρδευση ή της έλλειψής του. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το φαινόμενο αυτό στη Θεσσαλία, αλλά ανάλογα προβλήματα αντιμετωπίζουν και η Αττική, η Βοιωτία, η Φθιώτιδα, η Κορινθία, η Αργολίδα, η Μαγνησία, η Λακωνία και πολλά νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου. Και πώς θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά τα πράγματα, όταν στην Ελλάδα δεν υπάρχει ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης υδάτινων πόρων ούτε σε τοπικό-περιφερειακό ούτε σε εθνικό επίπεδο;

Περιεχόμενα