Ενημέρωση  »   Άρθρα   »  [arcl-0013]

ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΑΠΕΙΛΗ ΕΞ ΟΥΡΑΝΟΥ

«Η φροντίδα του φυσικού πλούτου που έχει απομείνει και η προσπάθεια της ανανέωσης και του εμπλουτισμού των φυσικών πόρων της Γης είναι ο μοναδικός τρόπος σωτηρίας και επιβίωσης του ανθρώπου πάνω σε αυτό τον πλανήτη»

   Τα λόγια αυτά ανήκουν στο διάσημο Βρετανό φιλόλογο και συγγραφέα Wenbell Berry, ο οποίος φυσικά δεν κατέθεσε κάποια σοφιστεία αλλά το απολύτως αυτονόητο. Που να ήξερε ο καημένος ότι η καταστροφή του περιβάλλοντος από την ανθρώπινη δραστηριότητα είχε εδώ και πολλά χρόνια ξεφύγει ακόμη και από τα πλέον απομακρυσμένα σύνορα αυτού του πλανήτη... Μέσα στα 39 χρόνια της διαστημικής δραστηριότητας, με 3750 εκτοξεύσεις περίπου παντός είδους διαστημικών οχημάτων και μηχανημάτων, εκτός από τα διάφορα επιστημονικά επιτεύγματα καταφέραμε και κάτι ακόμη: να μετατρέψουμε τον περιβάλλοντα διαστημικό χώρο του πλανήτη σε έναν απέραντο και άκρως επικίνδυνο σκουπιδότοπο.

   Τι είναι τα διαστημικά σκουπίδια

   Πρόκειται για πολύ μικρά ή και μεγαλύτερα αντικείμενα, τα οποία με διάφορους τρόπους και για πολλές αιτίες αποκολλήθηκαν από τα διαστημικά οχήματα και μηχανήματα, και βρίσκονται από τότε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη. Συνήθως πρόκειται για βίδες ή άλλα μεταλλικά αντικείμενα που αποκολλήθηκαν από την βάση τους είτε λόγω εκρήξεων, είτε λόγω αποσύνθεσης ολόκληρων μηχανισμών και οχημάτων που εγκαταλείφθηκαν οριστικά στο Διάστημα, είτε λόγω λαθών και παραλείψεων κατά τη διάρκεια διαστημικών εργασιών. Ακόμη και η ανάφλεξη των μηχανών ενός διαστημόπλοιου παράγει αρκετά τέτοια σκουπίδια, τα οποία ενώνονται με τα υπόλοιπα σε ένα τρελό χορό γύρω από τη Γη.

   Ο αριθμός και η ακριβής τους θέση αποτελούν τα κύρια προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν σήμερα οι επιστήμονες και οι διαστημικές υπηρεσίες. Αυτήν τη στιγμή υπολογίζεται ότι σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη βρίσκονται περισσότερα από επτά εκατομμύρια (άλλοι ανεβάζουν τον αριθμό στα 35 εκατομμύρια) μικρά και μεγάλα αντικείμενα! Το μεγάλο πρόβλημα όμως είναι ότι με τα υπάρχοντα μέσα μπορούμε να διακρίνουμε μόνο τα αντικείμενα που το μέγεθος τους ξεπερνά τα δέκα εκατοστά και τα οποία είναι περίπου δέκα χιλιάδες. Για τα υπόλοιπα...

   Η NASA εδώ και πολύ καιρό έχει δημιουργήσει ειδικό τμήμα που ασχολείται αποκλειστικά με το πρόβλημα και βασική του αποστολή είναι μέχρι στιγμής η χαρτογράφηση των αντικειμένων που βρίσκονται σε τροχιά. Έως τώρα, όπως είπαμε, έχουν εντοπιστεί τα μεγαλύτερα αντικείμενα και έτσι μπορούν οι επιστήμονες να δίνουν οδηγίες και κατευθύνσεις, ώστε να μην υπάρχει περίπτωση σύγκρουσης των μεγαλύτερων τουλάχιστον αντικειμένων με τα διαστημόπλοια και τους δορυφόρους.

   Ποιοι είναι οι κίνδυνοι

   Φανταστείτε τη ζημιά που θα προκληθεί σε οποιοδήποτε όχημα ή αντικείμενο, αν πέσει πάνω του από ύψος 30 μέτρων μια μπάλα του μπόουλινγκ με ταχύτητα 95 χιλιόμετρων / ώρα. Φανταστείτε τώρα αυτή η σύγκρουση να συμβεί στο Διάστημα... Κάπως έτσι μπορεί να περιγραφεί η εικόνα της σύγκρουσης ενός αντικειμένου λίγων χιλιοστών με ένα διαστημόπλοιο ή ένα δορυφόρο. Αν τώρα γίνει με μεγαλύτερο αντικείμενο, τότε "κλάφ'τα Τζον Γκλεν"! Ένα αντικείμενο δέκα εκατοστών κάνει ζημιά ανάλογη με αυτήν που κάνει η έκρηξη μιας δεσμίδας 25 μασουριών δυναμίτη. Σκεφτείτε επίσης ότι τα διαστημικά σκουπίδια ταξιδεύουν γύρω από τη Γη με μέση ωριαία ταχύτητα 35 χιλιάδων χιλιομέτρων/ώρα!

   Όπως είναι ευνόητο, το πρόβλημα είναι τεράστιο, αφού οι κάθε είδους αποστολές στο Διάστημα είναι πλέον μια καθημερινή πραγματικότητα και αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς ο αριθμός των διαστημικών δορυφόρων. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε και την προσπάθεια δημιουργίας Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού(ISS). Το πρόβλημα μάλιστα είναι διττό, αφού εκτός του συνεχώς αυξανόμενου κινδύνου συγκρούσεων όλη αυτή η μεγάλη διαστημική δραστηριότητα είναι βέβαιο ότι θα αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των νέων διαστημικών σκουπιδιών που συνεχώς παράγονται.

   Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ρωσικού διαστημόπλοιου"Kosmos" 2343 που χτυπήθηκε από κάποιο διαστημικό σκουπίδι, το οποίο του προκάλεσε τεράστιες ζημιές. Οι υπεύθυνοι της Ρωσικής Διαστημικής Υπηρεσίας αποφάσισαν να το καταστρέψουν, ενώ βρισκόταν σε απόσταση 230 χιλιομέτρων από την επιφάνεια του πλανήτη, με αποτέλεσμα φυσικά η καταστροφή να δημιουργήσει ένα μεγάλο και ορατό σύννεφο από τα εκατομμύρια μικρά κομμάτια του σκάφους που εκτοξεύθηκαν προς κάθε κατεύθυνση. Τα μεγαλύτερα υπολείμματα του σκάφους βρίσκονται από τότε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη και έχουν ήδη ανιχνευτεί από τα διαστημικά τηλεσκόπια.

   Οι τρόποι αντιμετώπισης

   Για να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο το πρόβλημα, οι επιστήμονες λένε ότι ο σχεδιασμός και η δημιουργία των νέων διαστημικών σκαφών και μηχανημάτων πρέπει να γίνονται με τρόπο που να μειώνεται στο ελάχιστο η πιθανότητα είτε της έκρηξης είτε της αποσυγκόλλησης κάποιων κομματιών τους. Τέτοια γεγονότα συμβαίνουν συνήθως, όταν ένα διαστημικό σκάφος ή μηχάνημα τεθεί οριστικά εκτός λειτουργίας και αφεθεί σε ελεύθερη τροχιά γύρω από τον πλανήτη. Αυτή η λύση όμως έχει κριθεί μέχρι στιγμής ασύμφορη, καθώς αυτές οι τροποποιήσεις ανεβάζουν αρκετά το συνολικό κόστος της κατασκευής.

   Άλλη μία πρόταση είναι οι δορυφόροι και τα άλλα οχήματα ή μηχανήματα που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη ,να απομακρύνονται από αυτή και να οδηγούνται μακριά , μόλις ολοκληρώνουν την αποστολή τους. Έτσι, θα αποφεύγεται μια πιθανή σύγκρουση με κάποιο διαστημικό σκουπίδι, αλλά και όταν έλθει η στιγμή της μηχανικής αποσύνθεσης έπειτα από κάποια χρόνια, τα σκουπίδια που θα δημιουργηθούν δεν θα επιβαρύνουν και άλλο τον περιβάλλοντα χώρο γύρω από τον πλανήτη.

   Υπάρχει βέβαια και η λύση της εγκατάστασης ενός σκάφους ή μηχανήματος σε τροχιά με συνεχή επαγρύπνηση για την αποφυγή πιθανής σύγκρουσης .Αυτό όμως προϋποθέτει 24ωρη στενή παρακολούθηση και στην περίπτωση που εντοπιστεί ότι κάποιο αντικείμενο πλησιάζει απειλητικά, να γίνεται με ακρίβεια ο κατάλληλος χειρισμός, ώστε και μη γίνει η σύγκρουση, αλλά και να μην ξεφύγει το σκάφος ή το αντικείμενο από την προκαθορισμένη του τροχιά .Πρόκειται φυσικά για μια επίπονη και επικίνδυνη διαδικασία.

   Τι θα συμβεί τον 21ο αιώνα

   Ο αριθμός των διαφόρων μηχανημάτων (κυρίως δορυφόρων) που θα τεθούν σε λειτουργία γύρω από τον πλανήτη αυξάνεται καθημερινά και μάλιστα με πολύ γοργούς ρυθμούς . Η συνεχώς αναπτυσσόμενη τεχνολογία μάλιστα οδηγεί στη δημιουργία ολοένα και μικρότερων σε μέγεθος δορυφόρων, οι οποίοι θα εκτοξεύονται κατά ομάδες και θα δημιουργούν διαστημικά δορυφορικά δίκτυα. Όπως είναι λοιπόν φυσικό, με την ύπαρξη δεκάδων διαστημικών δορυφορικών σταθμών, εκ των οποίων ο καθένας θα αποτελείτε από αρκετούς ξεχωριστούς δορυφόρους, οι πιθανότητες συγκρούσεων αυξάνονται δραματικά. Σε λίγους μήνες μάλιστα θα είναι έτοιμα δύο τέτοια δίκτυα. Το πρώτο είναι αυτό που σχετίζεται με την τεχνολογία Iridium των κινητών τηλεφώνων και θα είναι ένα διαστημικό δίκτυο που θα αποτελείται από 66 δορυφόρους. Το άλλο είναι το δίκτυο Teledisk, το οποίο θα αποτελείται από 288 δορυφόρους!

   Τα σενάρια του μέλλοντος

   Τα μέχρι στιγμής δεδομένα δεν δημιουργούν μία ευχάριστη εικόνα για το ποιες θα είναι οι διαστάσεις του προβλήματος στο απώτερο μέλλον. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι αυτή η κατάσταση θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια στον αναγκαστικό εγκλωβισμό του ανθρώπου μέσα στα όρια του πλανήτη. με δεδομένη μάλιστα τη συνεχή αύξηση του πληθυσμού δεν είναι και πολύ τολμηρό να σκεφτούμε ότι η διαβίωση στον πλανήτη θα γίνει εφιαλτική.

   Αν η κατάσταση συνεχίσει ως έχει, σε κάποια χρόνια από σήμερα (εκατοντάδες ίσως και δεκάδες) ο αριθμός των διαστημικών σκουπιδιών θα είναι πλέον ανυπολόγιστος. Με λίγα λόγια, σχεδόν σε κάθε σπιθαμή του περιβάλλοντος χώρου του πλανήτη θα βρίσκεται κάποιο αντικείμενο που θα τρέχει με τις ταχύτητες που έχουμε προαναφέρει. Μάλιστα, αυτός ο διαστημικός κλοιός σκουπιδιών γύρω από τη Γη θα μεγαλώνει όλο και περισσότερο, αφού οι συγκρούσεις του ενός αντικειμένου με κάποιο άλλο θα είναι αλλεπάλληλες δημιουργώντας συνεχώς νέα σκουπίδια... Αν λοιπόν η κατάσταση οδηγηθεί στο παραπάνω αποτέλεσμα, μία από τις σημαντικότερες κατακτήσεις του ανθρώπινου είδους, η εξερεύνηση, και κατ' επέκταση η κατάκτηση του Διαστήματος, θα πάρει οριστικά και αμετάκλητα τέλος, αφού κανείς και τίποτα δεν θα μπορεί να φύγει προς το Διάστημα. Από την άλλη πλευρά βέβαια όχι μόνο οι οπτιμιστές αλλά οι περισσότεροι που γνωρίζουν την όλη κατάσταση πιστεύουν ή ευελπιστούν ότι σύντομα θα βρεθούν δραστικοί τρόποι αντιμετώπισης του προβλήματος, ώστε να μη ζήσουν οι επόμενες γενιές μέσα στη ζοφερή εικόνα που περιγράψαμε προηγουμένως. Προς το παρόν πάντως τόσο η ΝΑΣΑ όσο και οι υπόλοιπες διαστημικές υπηρεσίες του πλανήτη δεν δείχνουν να ανησυχούν ιδιαίτερα. Έχει δημιουργηθεί φυσικά μια σειρά από επιστημονικές επιτροπές και ερευνητικές ομάδες εργασίας, οι οποίες ασχολούνται αποκλειστικά με αυτό το πρόβλημα, αλλά δεν έχουν γίνει μέχρι στιγμής κάποια σοβαρά βήματα προόδου. Οι προσπάθειες επικεντρώνονται στη δημιουργία ειδικών συστημάτων και τηλεσκοπίων, τα οποία θα εντοπίσουν με ακρίβεια όλα τα αντικείμενα που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη. Ίσως οι υπεύθυνοι να έχουν δει ότι αυτό είναι το πρώτο που πρέπει να γίνει πριν ξεκινήσει η διαδικασία ριζικής αντιμετώπισης του προβλήματος.

   Τα σκουπίδια στο Δίκτυο

http://www.un.or.at/OOSA/spdeb/spdeb95/spdeba.html

http://www.popularmechanics.com/popmech/sci/9608STSPM.html

http://pompeii.nap.edu/books/0309051258.html.index.html

http://www.esoc.esa.de/external/mso/debris.html

Περιεχόμενα