Αρχική | Εισαγωγή | Η μάχη του Στάλινγκραντ | Περσικός κόλπος | Εικόνες πολέμου

Η μάχη του Στάλινγκραντ

   Στη δυτική όχθη του Βόλγα, στο νότιο τμήμα της ευρωπαϊκής Ρωσίας, βρίσκεται το Στάλινγκραντ, το σημερινό Βόλγογκραντ, μία πόλη της οποίας το όνομα έγινε θρύλος και συνώνυμο του ηρωικού και μαζί απελπισμένου αγώνα. Εκεί διεξήχθη μία από τις φονικότερες μάχες του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου, αποτελώντας σημείο καμπής στην εξέλιξη του. Κάτω από τα ερείπια της μαρτυρικής αυτής πόλης, θάφτηκαν τα σχέδια του Αδόλφου Χίτλερ να θέσει εκτός μάχης την ΕΣΣΔ και να εδραιώσει την κυριαρχία του στην Ευρώπη. Περισσότερο όμως από όλα, υπήρξε ο τόπος όπου συνετρίβη η "σιδερένια" πυγμή του Φύρερ, προετοιμάζοντας το μακρύ δρόμο της νίκης για τους Συμμάχους, ο οποίος ολοκληρώθηκε με την είσοδο των σοβιετικών αρμάτων στο Βερολίνο.




Τα γεγονότα πριν τη μάχη
   Μετά την αποτυχημένη προσπάθεια κατάληψης της Μόσχας το Δεκέμβριο του 1941, η οποία επέφερε την πρώτη μεγάλη ήττα της Βέρμαχτ στο Ανατολικό Μέτωπο, το 1942 ανέτειλε δυσοίωνο για την πολεμική προσπάθεια του Γ' Ράιχ. Η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο και η χειμερινή αντεπίθεση του Κόκκινου Στρατού αντέστρεψαν το κλίμα ευφορίας που είχαν καλλιεργήσει οι πρώτες επιτυχίες της επιχείρησης "Μπαρμπαρόσα". Παρά τις εντυπωσιακές νίκες των δυνάμεων του ’ξονα στις ρωσικές πεδιάδες και την τεράστια αιμορραγία σε έμψυχο και άψυχο υλικό που είχαν υποστεί οι Σοβιετικοί,  ο πόλεμος στο σημαντικότερο θέατρο επιχειρήσεων του Β' Παγκοσμίου Πολέμου δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ότι πλησίαζε στο τέλος του. Η γερμανική πολεμική μηχανή είχε αποτύχει στους αντικειμενικούς σκοπούς που είχε θέσει η ανώτατη στρατιωτική ηγεσία για το 1941. Τώρα ο εφιάλτης ενός διμέτωπου αγώνα κατά των αμερικανοβρετανικών δυνάμεων στη Δύση και των σοβιετικών στην Ανατολή είχε αντιστρέψει το κλίμα ευφορίας του καλοκαιριού, όταν ξεκινούσε η "μεγάλη περιπέτεια" στις ρωσικές στέπες. Η πλάστιγγα της αναμέτρησης έκλινε υπέρ των Συμμάχων, οι οποίοι χάρη στις τεράστιες δυνατότητες της αμερικανικής βαριάς βιομηχανίας μπορούσαν να παράγουν πολλαπλάσιες ποσότητες πολεμικού υλικού από τη Γερμανία. Η ΕΣΣΔ είχε κατορθώσει να μεταφέρει με ασφάλεια στην περιοχή των Ουραλίων το σύνολο των εργοστασίων παραγωγής αμυντικού υλικού (άρματα, αεροσκάφη, πυροβόλα, πυρομαχικά) . Από τα λιμάνια του Μουρμάνσκ και του Αρχάγγελου, οι Δυτικοί Σύμμαχοι συνέδραμαν όσο μπορούσαν με την αποστολή υλικού, ενισχύοντας τη σοβιετική πολεμική προσπάθεια, ενώ νέες οδοί ανεφοδιασμού προετοιμάζονταν μέσω του Ιράν. Παράλληλα, στο εσωτερικό της αχανούς σοβιετικής επικράτειας, συγκρούονταν συνεχώς καινούργιες μονάδες, οι οποίες εξοπλίζονταν με νέο υλικό και προετοιμάζονταν να αντιμετωπίσουν την επόμενη γερμανική επίθεση. Η ΕΣΣΔ δεν στερείτο πρώτων υλών, ούτε φυσικά πετρελαίου, το οποίο αντλούσε σε ποσότητες από τις πετρελαιοπηγές που βρίσκονταν στον Καύκασο, στην περιοχή Μάικοπ και στις όχθες της Κασπίας. Αντίθετα, η γερμανική πολεμική μηχανή είχε απόλυτη ανάγκη το "μαύρο χρυσό" για τη συνέχιση των πολεμικών επιχειρήσεων. Ο Χίτλερ είχε πειστεί ότι η νίκη έπρεπε να επιτευχθεί μέσα στο 1942 και για το σκοπό αυτόν προετοίμαζε την επόμενη εκστρατεία, η οποία στόχευε στην κατάληψη στόχων οικονομικού ενδιαφέροντος, που θα βοηθούσαν στη συνέχιση της πολεμικής προσπάθειας του Γ' Ράιχ.

   Η στρατηγική αντίληψη του Γερμανού δικτάτορα τον ώθησε στη σύλληψη ενός σχεδίου απόσπασης των πετρελαιοπηγών από τους Σοβιετικούς, οι οποίοι, σύμφωνα με την άποψη του, θα έχαναν πλέον τη δυνατότητα ανεφοδιασμού του ασθμαίνοντος στρατού τους. Για το σκοπό αυτόν αποφασίστηκε η προέλαση προς τις πετρελαιοφόρες περιοχές του Καυκάσου. Η γερμανική ανώτατη Διοίκηση Ενόπλων Δυνάμεων (Ober Kommando Wehrmacht OKW) ονόμασε την επιχείρηση "Blau" (Κυανή) και τα σχέδια υποβλήθηκαν στον Χίτλερ από τον επιτελάρχη Φραντς Χάλντερ στις 28 Μαρτίου του 1942. Τα γερμανικά στρατεύματα που συγκεντρώθηκαν για να λάβουν μέρος στην επιχείρηση αποτελούνταν από δύο ομάδες στρατιών, οι οποίες θα προήλαυναν ανατολικά και νοτιοανατολικά, ακολουθώντας δύο αποκλίνουσες κατευθύνσεις. Η ομάδα Στρατιών ’ στόχευε τον Καύκασο, ενώ η ομάδα Στρατιών ΄Β θα κατέληγε στις όχθες του Βόλγα με επίκεντρο το Στάλινγκραντ. Επρόκειτο για μία τεράστια επιθετική επιχείρηση με τη συμμετοχή τεσσάρων γερμανικών στρατιών και ισάριθμων συμμαχικών (δύο ρουμάνικες, μία ούγγρικη και μία ιταλική), η οποία επέκτεινε επικίνδυνα το ήδη εκτεταμένο μέτωπο που είχε δημιουργήσει ο γερμανικός στρατός στην Ανατολή. Οι Σοβιετικοί προσπάθησαν χωρίς επιτυχία το Μάιο του 1942 να καταλάβουν τη στρατηγικής σημασίας πόλη του Χάρκοβου, ρίχνοντας στη μάχη 650.000 άνδρες υπό τις διαταγές  του στρατάρχη Σεμιόν Τιμοσένκο. Η επίθεση συνετρίβη και η ηγεσία της Βέρμαχτ έκρινε ότι οι συνθήκες ήταν κατάλληλες για την έναρξη της επόμενης επιχείρησης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του γερμανικού επιτελείου, τα δύο τρίτα των σοβιετικών αρμάτων που είχαν επισημανθεί στο νότιο τομέα του μετώπου είχαν καταστραφεί. Ο δρόμος προς το Στάλινγκραντ και τον Καύκασο ήταν ανοικτός. Ο Χίτλερ ήλπιζε ότι η κατάκτηση του Καυκάσου θα ωθούσε την Τουρκία στον πόλεμο με τις δυνάμεις του ’ξονα, ενώ η κατοχή της καμπής του Βόλγα θα απέκοπτε μία από τις βασικότερες οδούς μεταφοράς εφοδίων, φέρνοντας σε ακόμη δυσμενέστερη θέση τους  Σοβιετικούς.

Αρχική | Εισαγωγή | Η μάχη του Στάλινγκραντ | Περσικός κόλπος | Εικόνες πολέμου